Yazan: Mehmet Uğur Gürkaynak, Milling and Grain
Aralık ayı AMIS raporunda da vurgulandığı üzere, 2024 yılı küresel buğday piyasası karışık bir tablo çizerken, üretim seviyeleri son dönemde yapılan aşağı yönlü revizyonların ardından büyük ölçüde geçen yılın üretimini yansıtıyor. Bu revizyonlar öncelikle aşırı yağışların verimi düşürdüğü Avrupa Birliği’nin (AB) bazı bölgelerindeki olumsuz hava koşullarına bağlanıyor. Bu zorluklara rağmen, 2024/25’te küresel buğday kullanımının, yem kullanımındaki hafif düşüşü dengeleyen gıda tüketimindeki artışla desteklenerek sabit kalması bekleniyor. Bununla birlikte, 2024/25 (Temmuz/Haziran) sezonunda buğday ticaretinin bir önceki sezonun rekor seviyelerine kıyasla %5,4 oranında azalacağı tahmin edilmektedir.
2025’te sona ermesi öngörülen stok seviyeleri de baskı altında. AMIS’e göre, küresel buğday stokları, başta AB’de olmak üzere, düşük üretim nedeniyle aşağı yönlü revize edilmiştir. Bu revizyon, açılış seviyelerine göre %2,2’lik bir düşüşe işaret ederken, bu düşüşün en büyük kısmını AB ve Rusya Federasyonu oluşturuyor.
Bölgesel Üretim ve Ekim Koşulları
Kuzey yarımkürede, 2025 hasadı için kışlık buğday Avrupa, Rusya Federasyonu ve Ukrayna’da karışık koşullar altında. AB’deki ekim çalışmaları, erken gelişimi hızlandıran ortalamanın üzerindeki sıcaklıklar ve daha kuru havadan yararlandı. Ancak Bulgaristan, Macaristan, İtalya ve Romanya’da çimlenme ve ilk ürün büyümesi engellerle karşılaştı. Birleşik Krallık’ta sezon başındaki aşırı yağışlı hava, tutarsız ilerlemeye yol açarak koşulları karışık hale getirdi.
Bu arada, Türkiye en iyi ekim dönemine girdi ve Rusya Federasyonu’nda kışlık buğday ekimi karışık koşullar altında tamamlanıyor ve toplam ekilen alanda bir önceki yıla göre azalma bekleniyor. Ukrayna’da son yağışlar toprak nem seviyelerini iyileştirdi, ancak mahsulün önemli bir kısmı ortalamadan daha az gelişmeye devam ediyor.
Çin’de kış buğdayı koşulları, dünyanın en büyük buğday üreticilerinden birinde istikrarı yansıtacak şekilde elverişli olmaya devam ediyor. Hindistan, kuzey ve orta eyaletlerinde ekime başlayarak küresel arza daha fazla katkıda bulundu. Kuzey Amerika koşulları da cesaret vericidir; Amerika Birleşik Devletleri’nde kışlık buğday ekimi elverişli koşullarla neredeyse tamamlanmıştır ve Kanada’da mahsul benzer şekilde iyi koşullar altında gelişmektedir.
Güney Yarımküre Hasat Dinamikleri
Güney yarımkürede buğday hasadı çeşitli koşullar altında devam ediyor. Avustralya’da hasat devam etmekte olup, Yeni Güney Galler ve Queensland’de olağanüstü verim rapor edilmiştir. Ancak güneydoğuda Eylül ve Ekim aylarında don ve yetersiz yağış nedeniyle önemli verim düşüşleri yaşandı. Bir diğer önemli güney yarımküre üreticisi olan Arjantin’de karışık sonuçlar yaşanıyor. Kuzey bölgeleri daha düşük verim bildirirken, ülkenin güney ve doğu kesimleri ortalamaya yakın seviyelere ulaşıyor.
Aralık ayı AMIS raporunda, Federal Hükümetin 7 Kasım’da 2024/2025 hasadı sırasında garantili minimum fiyatlarla 200.000 tona kadar buğday satın almayı planladığını açıkladığı Brezilya’daki gelişmeler de vurgulanıyor. Brezilya’nın 2024/2025 Hasat Planı kapsamında bu alımlar için yaklaşık 261 milyon BRL (45 milyon ABD Doları) tahsis edildi. Özellikle Rio Grande do Sul’daki buğday üreticilerinin, 60 kiloluk torba başına 78,51 BRL (13,53 ABD Doları) olan garantili minimum fiyatın 67,11 BRL (11,57 ABD Doları) olan ortalama piyasa fiyatını aşması nedeniyle bundan faydalanması bekleniyor. Bu hamle, yerel çiftçileri desteklemeyi ve yerel buğday piyasasını istikrara kavuşturmayı amaçlıyor.
Küresel Ticaret ve Fiyat Eğilimleri
Özellikle Karadeniz bölgesindeki jeopolitik gerginliklere rağmen, ortalama buğday ihracat fiyatları Kasım ayında zayıfladı. Bu düşüş, uluslararası talepteki durgunluğa, kuzey yarımküredeki ihracatçı ülkelerde iyileşen hava koşullarına ve güney yarımkürede mevsimsel olarak artan arza bağlanıyor.
Amerika Birleşik Devletleri’nde buğday fiyatları, USDA’nın beklentilerin altında kalan ilk değerlendirmesinin ardından 2025/26 kış mahsulü koşullarındaki olumlu gelişmeler nedeniyle geriledi. Seçim sonrası ABD dolarındaki artış ve rekabet gücüne ilişkin endişeler de fiyatları baskıladı. AB’de fiyatlar, daha önceki gecikmelerin ardından ekimlerin hızlanmasıyla gevşedi, ancak Karadeniz ihracatından kaynaklanan rekabet aşağı yönlü baskı oluşturmaya devam ediyor.
Rusya Federasyonu’nda buğday kotasyonları, sevkiyatların yavaşlaması ve rublenin değer kaybetmesi nedeniyle gevşedi ve ihracat faaliyetlerindeki genel düşüş eğilimini yansıttı. Benzer şekilde, Ukrayna’da da fiyatlar bir miktar geriledi, ancak yavaş üretici satışları aşağı yönlü eğilimi sınırladı. AMIS raporu, bu bölgesel gelişmelerin küresel buğday ticareti dinamiklerini şekillendirmedeki önemini vurguluyor.
Zorluklar ve Fırsatlar
AB gibi bölgelerde aşırı yağışlar üretimi sekteye uğratırken, Avustralya ve Kanada gibi diğer bölgelerde koşullar güçlü hasadı desteklemiştir. Rapor, hava koşullarının ve bunların küresel buğday arzı üzerindeki etkilerinin izlenmesinin öneminin altını çiziyor.
Brezilya’nın garantili fiyatlarla buğday satın alma kararı, hükümet müdahalelerinin piyasa belirsizliği dönemlerinde üreticilere nasıl kritik destek sağlayabileceğini gösteriyor. Benzer şekilde, Karadeniz bölgesindeki çatışmalar gibi jeopolitik faktörler de ticaret ve fiyat istikrarı açısından risk oluşturmaya devam etmektedir.
Geleceğe Bakış
Avrupa, Rusya Federasyonu ve Ukrayna’da hava koşulları sonuçları belirlemede belirleyici bir rol oynayacak. Güney yarımkürede ise Avustralya ve Arjantin’de devam eden hasatlar, yakın vadeli arz ve fiyat trendlerini şekillendirecek.
Küresel buğday piyasası, hava durumu, politika müdahaleleri ve jeopolitik gelişmeler gibi faktörlerin karmaşık etkileşiminden etkilenen oldukça dinamik bir yapıya sahiptir.
