Yazan: Gülperi Sıla Bardakçı & Selin Yolcu, Gıda Mühendisi, Bastak Instruments
Son yıllarda, gıda üretim süreçlerinde ve analizlerinde, hızlı, güvenilir ve çevreye duyarlı teknolojilere olan talep giderek artmaktadır. Bu doğrultuda, geleneksel yöntemlere alternatif olarak çeşitli yenilikçi teknolojiler geliştirilmiştir. Geleneksel yöntemlerin genellikle cihaz bağımlılığına, kimyasal kullanımına ve uzman analistlere ihtiyaç duyması, aynı zamanda zaman alıcı olmaları, bu teknolojilere olan ilgiyi artırmaktadır. Günümüzde bu yöntemlere güçlü bir alternatif olarak öne çıkan teknolojilerden biri de Yakın Kızılötesi (NIRS) Spektroskopisi’dir.
Spektroskopi, bir örnekteki atom, molekül veya iyonların enerji seviyeleri arasında geçiş yaparken absorbe ettikleri ya da yaydıkları elektromanyetik ışığın ölçülmesi ve yorumlanması sürecidir. Bu bağlamda, spektroskopik analizler, maddelerin ışığı absorplama, iletme veya yansıtma gibi özelliklerinin incelendiği enstrümantal analiz yöntemleridir.
NIR spektroskopisi, ışığın maddeyle etkileşimini temel alır. 780-2500 nm dalga boyu aralığındaki elektromanyetik radyasyon, moleküler titreşimlere neden olur. Özellikle O-H, N-H ve C-H gibi bağların vibrasyonları, tahılın kimyasal ve fiziksel özellikleri hakkında bilgi sağlar. Yakın Kızılötesi (NIR) Spektroskopisi, gıda örneklerindeki kalite özelliklerinin, belirli dalga boyu aralığındaki elektromanyetik spektrumdaki ışık absorpsiyonu ile ilişkilendirilmesine dayanır. Bu korelasyonun çözümüne yönelik analizler, NIR teknolojisinin gıda ve tarımsal ürünlerin hem fiziksel hem de kimyasal analizlerinde rutin bir araç olarak kullanılmasını mümkün kılar.
Yakın Kızılötesi (NIR) Spektroskopisi, özellikle buğday ve tahıl analizinde modern kalite kontrol süreçlerinin vazgeçilmez bir parçası haline gelmiştir. Bu teknoloji, tarım ve gıda sektöründe kimyasal madde kullanmadan, hızlı ve güvenilir analizler yapma imkânı sunmaktadır. Gıda güvenliği ve kalite yönetiminde etkinliği artıran NIR cihazları, hem laboratuvar ortamında hem de sahada kullanılabilir.
Temel Bileşenler:
- Işık Kaynağı: Kızılötesi ışığı üretir ve numuneye yönlendirir.
- Numune Hücresi: Katı veya sıvı numune yerleştirilir.
- Dedektör: Işığın yansıyan veya geçen kısmını ölçer.
- Spektrometre: Absorpsiyon spektrumunu oluşturur.
- Yazılım: Verileri analiz ederek kimyasal içerik ve fiziksel özellikleri hesaplar.
Analiz Süreci
- Numune Hazırlığı: Buğday taneleri veya öğütülmüş numuneler cihazın örnekleme bölmesine yerleştirilir. Özel bir hazırlık gerektirmemesi, işlemi oldukça pratik hale getirir.
- Spektral Tarama: Yakın kızılötesi ışık numuneye yönlendirilir. Yansıyan veya absorbe edilen ışık, numunenin moleküler yapısına bağlı olarak bir spektrum oluşturur.
- Kalibrasyon ve Modelleme: Daha önce laboratuvar testleriyle oluşturulmuş referans modelleri kullanılarak, spektral verilerdeki değişimler analiz edilir.
- Sonuçların Çıkarımı: Protein, nem, gluten, sedim sayısı gibi parametrelerin kantitatif sonuçları birkaç saniye içinde raporlanır.
Bastak Instruments’ın DA 9000 N.I.R Analiz cihazı ile Türkiye’nin farklı bölgelerinden buğday örnekleri ile gerçekleştirilen çalışma kapsamında ; saniyeler içerisinde glüten değeri, protein değeri, nem değeri, kül değeri ve Zeleny Sedimentasyon değeri ölçülmüştür.
Sezgisel 13” dokunmatik ekranı, yeni jenerasyon diode array sensörü kolay ve hızlı kullanımı ile aynı numune kabı ile hem un hem de tahıl analizleri yapabilme fırsatı tanıyan Bastak DA 9000 N.I.R Cihazı ile yapılan çalışma kapsamında , buğday örneklerinin fizikokimyasal ve N.I.R yöntemiyle ölçülen buğday genotiplerinin protein içerikleri karşılaştırılmıştır.
Şekil 1: Seri 1 ise Kjeldahl Yöntemi protein değerleri, Seri 2 FT-NIR’ın protein değerlerini göstermektedir.
Kjeldahl yöntemiyle ölçülen protein oranları %10.21 ile %16.34 arasında değişim göstermiş, NIR yöntemiyle elde edilen oranlar ise %10.34 ile %16.57 arasında bir aralıkta yer almıştır (Şekil 1). Aynı buğday genotipine ait farklı bölgelerden alınan numunelerde, iki yöntemle elde edilen protein değerleri arasında farklı seviyelerde benzerlikler gözlemlenmiştir.
Her iki yöntemin ölçüm sonuçlarının doğruluk düzeyleri yüksek bulunmuş (r = 0.91) ve korelasyon analizinde güçlü bir uyum olduğu belirlenmiştir. Bu durum, buğdaydaki protein miktarının tespitinde NIR spektroskopisinin güvenilir bir yöntem olduğunu göstermektedir.
