Yazan: Mehmet Uğur Gürkaynak, Milling and Grain Türkiye, Avrasya, Orta Doğu Direktörü / IMD Koordinatörü
2024’te küresel buğday piyasası, değişen üretim tahminleri, politika düzenlemeleri ve önemli yetiştirme bölgelerindeki değişken hava koşullarından oluşan karmaşık bir manzara göstermektedir. Tarımsal Piyasa Bilgi Sistemi’nin (AMIS) son raporuna göre, buğday üretimi geçen yıla kıyasla bir miktar artarken, değişen talep ve arz kısıtlamaları nedeniyle tüketim ve ticaret projeksiyonları küçültüldü. Gübre fiyatları ve bulunabilirliği de önümüzdeki sezon için rekoltenin belirlenmesinde önemli bir rol oynamaktadır.
Üretim ve Kullanım Görünümü
Büyük ölçüde Avustralya’da beklenenin üzerinde gerçekleşen rekolte sayesinde 2024 yılı için küresel buğday üretiminin yüzde 0,5 oranında artacağı tahmin edilmektedir. Ancak bu artış, diğer bazı bölgelerdeki azalmalarla dengelenerek toplam üretimin geçen yılki seviyenin biraz üzerinde kalmasına neden olacak. Buna karşılık, 2024/25 için küresel buğday kullanımının, esas olarak yem talebi ve diğer kullanımlardaki düşüş nedeniyle yıllık bazda yüzde 0,6 oranında azalması bekleniyor. Aylık kullanım marjinal bir artış gösterirken, genel talep 2023/24’e kıyasla daha zayıf seyretmeye devam ediyor.
Ticaret ve Stok Gelişmeleri
2024/25 sezonu (Temmuz/Haziran) için buğday ticareti görünümü düşürüldü. Bunun başlıca nedeni Avrupa Birliği’nin ihracat tahminlerini düşürmesi ve bazı önemli ithalatçıların alım beklentilerini hafifçe azaltmasıdır. İyi tarafından bakacak olursak, 2024/25 sezonu sonunda küresel buğday stokları özellikle Avustralya, Avrupa Birliği ve Ukrayna’da artırıldı. Bu bölgelerin başlangıçta tahmin edilenden daha yüksek stoklara sahip olması ve küresel stok seviyelerini sezon açılış seviyelerinin hemen üzerine çıkarması bekleniyor.
Bölgesel Hasat ve Ekim İlerlemesi
2024’e doğru ilerlerken, buğday hasadı ve ekim faaliyetleri dünyanın birçok yerinde devam etmekte olup, koşullar bölgeler arasında büyük farklılıklar göstermektedir:
– Rusya: Sibirya’daki yoğun yağışlar süreci yavaşlatmış olsa da ilkbahar buğday hasadı iyi ilerliyor. Kışlık buğday ekimi yeni başlıyor ancak kuru toprak koşulları nedeniyle zorluklarla karşılaşıyor.
– Ukrayna: Kışlık buğday ekimi planlananın gerisinde kalırken, ülkenin yüzde 50’sinden fazlası, özellikle güney ve orta bölgelerdeki kuru toprak koşullarından etkileniyor.
– Çin: Bahar buğdayı hasadı uygun koşullar altında tamamlandı ve buğday arzı için istikrarlı bir görünüm sağladı.
– Amerika Birleşik Devletleri: İlkbahar buğday hasadı tamamlandı ve ortalamanın üzerinde verim elde edildi. Kışlık buğday ekimi ise iyi beklentilerle devam ediyor.
– Kanada: Hasat karışık koşullar altında devam ediyor. Batı Prairies’de sezon başındaki kuru hava bazı bölgelerde verimi etkiledi.
– Avustralya: Yeni Güney Galler ve Queensland’deki koşullar olağanüstü iken, Güney Avustralya ve Victoria’daki kuru hava bu bölgelerde verimin düşmesine neden oldu.
– Arjantin: Buğday koşulları karışık olup, kuzey ve batı bölgeleri nem eksikliği ve yüksek sıcaklıklardan muzdariptir. Ancak doğu, orta ve güney bölgeler bol yağış ve uygun sıcaklıklardan yararlandı.
Başlıca Pazarlarda Politika Ayarlamaları
Bazı önemli buğday piyasaları, küresel buğday ticaretini ve fiyatlandırma dinamiklerini etkileyebilecek önemli politika değişikliklerini yürürlüğe koydu:
– Japonya: 11 Eylül’de Japonya, ithal buğday satış fiyatını yüzde 1,8 oranında aşağı yönlü revize etti. Son altı ayın ortalama alım fiyatına dayanan yeni fiyat, 1 Ekim’den itibaren önümüzdeki altı ay için ton başına 66.610 JPY (465 USD) olarak belirlendi.
– Hindistan: Gıda ve Kamu Dağıtım Bakanlığı, tedarik zinciri aktörleri için azami stok limitlerini düşürerek tüccarların 3.000 tondan 2.000 tona kadar stok yapmasına izin verdi. Büyük zincir perakendeciler de daha sıkı kısıtlamalara tabidir. Hindistan ayrıca Pradhan Mantri Garib Kalyan Anna Yojana (PMGKAY) gıda tahıl dağıtım programı kapsamındaki buğday tahsisatını Ekim 2024 ile Mart 2025 arasında 3,5 milyon ton artırdı.
– Brezilya: Brezilya 16 Eylül’de gelecek yıl için 28.000 ton gümrüksüz buğday gluteni ithalatına izin verdi. Ayrıca Brezilya, Eylül ayı sonunda 250.000 tonluk ek kota izninin ardından 2024 yılı için gümrüksüz buğday ve meslin ithalat kotasını 1 milyon tona yükseltti. Bu kotayı aşan buğday ithalatında yüzde 9 gümrük vergisi uygulanmaya devam edecek.
– Kazakistan: Ulusal Gıda Sözleşme Kurumu üçüncü sınıf buğday için alım fiyatlarını açıkladı ve gluten içeriğine bağlı olarak ton başına 177 ila 208 ABD doları arasında belirledi. Bu fiyat ayarlaması, 2024/25 sezonu için yerel buğday piyasasını istikrara kavuşturmayı amaçlıyor.
Gübre Piyasası Etkisi
Buğday üretimi için kritik öneme sahip olan gübrelerde de son aylarda kayda değer piyasa hareketleri görüldü:
– Rusya: Rusya Federasyonu, 15 Ekim 2024 tarihinden itibaren Kandlaksha limanı üzerinden önemli bir gübre olan amonyum nitrat ihracatına yeniden başladı. Amonyum nitrat sevkiyatları daha önce St. Petersburg Limanı’na yapılan drone saldırıları nedeniyle kesintiye uğramıştı.
– Brezilya: Brezilya, amonyum nitrat da dahil olmak üzere gübre ithalat tarifelerini sıfırdan yüzde 15’e yükselterek gübre ithalatına bir maliyet katmanı ekledi.
– Hindistan: Hindistan, yaklaşan rabi (kış) mahsul sezonu için hükümetin besin bazlı sübvansiyon programı kapsamında fosfatlı ve potasik gübreler için toplam 244,755 milyar INR (2.92 milyar USD) sübvansiyonu onayladı.
– Meksika: Meksika, Çin’den amonyum sülfat ithalatına uyguladığı telafi edici vergileri kaldırdı, ancak ABD’den ithalata uygulanan vergiler Ekim 2025’e kadar yürürlükte kalacak.
Uluslararası Buğday Fiyatları
Önemli ihracat merkezlerindeki ortalama buğday fiyatlarını takip eden GOI buğday alt endeksi Eylül 2024’te Ağustos ayına kıyasla yüzde 4 artış gösterdi. Bu toparlanma, Ağustos sonundaki dört yılın en düşük seviyesini takip etti. Fiyatlar, Batı Avrupa’da hayal kırıklığı yaratan hasat sonuçları, önemli ihracat bölgelerindeki elverişsiz hava koşulları ve Karadeniz bölgesinden buğday arzına ilişkin endişelerin yeniden gündeme gelmesiyle desteklendi. Ancak Karadeniz’den gelen güçlü rekabet fiyat artışlarını ılımlı tuttu.
ABD buğday fiyatları, güçlü ihracat performansı ve bahar buğdayı üretimini etkileyen hava koşullarına bağlı endişeler nedeniyle yükseldi. Benzer şekilde, Avrupa buğday fiyatları da (özellikle Fransa’da) yerel arzın kısıtlı olması nedeniyle arttı. Rusya ve Ukrayna fiyatları, çiftçi satışlarını yavaşlatan kış mahsulü ekimi için zorlu hava koşullarına rağmen, yüksek navlun ve sigorta maliyetleri nedeniyle daha küçük artışlar gördü.
Sonuç
2024 küresel buğday piyasası, önemli yetiştirme bölgelerindeki değişen üretim seviyeleri, değişen politikalar ve değişen hava koşullarına göre şekillenen bir akış içinde kalmaya devam ediyor. 2024/25 sezonunda ilerledikçe, paydaşların önümüzdeki zorlukları ve fırsatları yönlendirmek için bu gelişmeleri yakından izlemeleri gerekecektir.
