Yazan: Prof. Dr. Vural Özdemir
Her şeyin aşırısı toksik olabilmekte. "Zehri zehir yapan şey dozudur" şeklinde 16. yüzyılda (1493 – 1541) Paracelsus"un söylediği düşünülen ünlü deyim, toksikolojinin bu temel ilkesini örneklendiriyor.
Peki "üst seviye dijital bağlantıya" ne demeli? Bu da tarımsal gıda yenilikleri ve endüstri için toksik bir etkiye sahip olabilir mi?
Kablosuz internet, büyük veri, yapay zeka ve entegre sistemlerin dünya çapında yaygınlığı, tüm endüstrilerde dijital bağlantıyı gerektiriyor. "Endüstri 4.0" yalnızca insanların değil aynı zamanda canlı veya cansız herhangi bir nesnenin sanal olarak birbirine bağlanıp birbiriyle sensörler ve kablosuz bağlantı yardımı ile "konuşabileceği" ve gerçek zamanlı olarak izlenebileceği ve her tarafa yayılan, hiper bağlantılı dijital ortama verilen ad. Endüstri 4.0 meraklıları, üst seviye dijital bağlantıyı, coğrafi sınırlar ve zaman dilimleri arasında fikir, ürün ve işletme akışına yönelik "büyük bir adım" olması yönüyle övüyor.
Ancak, Endüstri 4.0 ve "bağlı olmayanı bağlama" şeklindeki temel fikrinin fabrika ve perakende hizmetlerin üst seviye otomasyonuna yönelik denetimsiz, karanlık bir yanı bulunuyor. Bu durumu en iyi "Tüm Yumurtalar Aynı Sepette Problemi" ile anlamak mümkün (Şekil 1).
Evet, Endüstri 4.0 aracılığıyla üst seviye bağlantının kurulması akıllı fabrikalarda verimi arttırıp süreçleri senkronize edebiliyor. Ancak aynı zamanda gerçek bir tehdit de doğuruyor. Bu da bu tür üst düzey entegre sistemlerde bir bileşenin arızalanıp domino etkisi yaratmasıyla oluşacak komple bir ağ çöküşü. Örneğin, 2017 yılında Birleşik Krallık"taki dijital sağlık ağlarını ve İspanya"daki telekomünikasyon sektörünü neredeyse çökerten WannaCry adlı kötü amaçlı yazılım ile yapılan siber saldırıyı düşünün.
Bu durum, aşağıdaki soruyu doğuruyor: Dijital bağlantı gerekli fakat yüksek dozlarda toksik ise, aşırı bağlantıdan zaman zaman güvenli çıkış yaparak "dijital bir detoksa" mı ihtiyacımız var?
Ben, dijital çağda tarımsal gıda endüstrisinin gelecek başarılarının, "simetrik yenilikler" tasarlama yetimize dayandığına inanıyorum. Bu kavram aynı zamanda yeni nesil yenilikçilik paradigması olan Endüstri 5.0"ın da temeli konumunda. Endüstri 5.0 gibi simetrik yenilikçilik yaklaşımları, aşırı bağlantıdan "güvenli çıkışlarla" dijital entegrasyonu hep beraber enine boyuna değerlendirmemizi gerektiriyor (Şekil 2).
Örneğin, Almanya"nın ünlü yüksek hızlı, yüksek bağlantılı karayolu sistemi olan "Autobahn"da bir yangının çıktığını düşünün. Autobahn"dan güvenli bir çıkış, yol güvenliğinden ödün vermeden hızlı ulaşıma izin verecektir.
Aynı şekilde, arkadaşlarınızla dışarıda yemek yerken akıllı telefonunuzu kapatmanız, yaratıcılığınızı ve kalıpların dışında düşünme yetinizi arttırabilir. Dijital bağlantıdan bu tür güvenli çıkışlar olmadıkça aşırı ve sürekli bağlantı, "grup halinde düşünmeye", mevcut durumda takılı kalmaya ve sosyal medya gruplarında yaygın görülen "yankı odalarına" neden olabilir ve dolayısıyla üst düzey yeniliklere yönelik olasılıkları tehdit edebilir.
Diğer yandan, üst seviye dijital bağlantı ve otomasyonun üzerine ekleme yaparak geliştirilen ve yenilikçilik ekosistemlerinden güvenli çıkışları içeren bir tarımsal gıda yenilikçilik ekosistemi, çok daha güçlü ve sürdürülebilir nitelikte olur ve zekice düşünme ile zanaatçilerin yaratıcılığını teşvik eder.
Sonuç olarak, Endüstri 5.0, bize her iki dünyanın da en iyi özelliklerini sunuyor: Endüstriyel ölçekte dijital ve akıllı otomasyon ve zanaatçilerin butik, yaratıcı ruhu, tarımsal gıdaya yönelik yeniliklerin oluşturulmasında bir araya geliyor.
Prof. Dr. Vural Özdemir, MD, PhD, DABCP, şu anda Toronto"da yazar, araştırmacı ve teknoloji yönetişimi yenilikleri alanında kıdemli danışman olarak çalışıyor. Kendisi, New York OMICS: A Journal of Integrative Biology Yayınında Baş Editör konumunda ve Kerela, Hindistan"da bulunan Amrita Üniversitesi"nde Misafir Profesör.
