Yazan: Sarah Zimmerman, Gıda Takviyesi Girişimi (FFI)
Kimyagerler için çinko, periyodik tabloda "Zn" harfleriyle temsil edilen bir geçiş metali. Beslenme uzmanları için çinko, sağlıklı bağışıklık sistemleri ve normal büyüme için gerekli temel bir mineral. Değirmenciler için çinko, müşterilerinin beslenme biçimini geliştirmek için una veya pirince eklenebilen bir besin maddesi.
Bebekler ve çocuklar, normal bir gelişim için çinkoya ihtiyaç duyar. Yaşına göre kısa boylu olan çocukların büyümesinde duraksama olduğu kabul edilir. Bu çocuklar yetişkin olduklarında da yaşıtlarına göre kısa boylu olmaya devam ederler ve bu durum iş hayatındaki verimlerini etkiler. Gelişiminde duraksama yaşamış hamile kadınların doğum süreci de zorlu olabilir.
2012 yılında yayımlanan bir araştırmada araştırmacılar, çinko besin maddesine yönelik tahminler yapmak için gelişim duraksamasının yaygınlığı ve beslenme biçimleriyle ilgili bilgileri kullanmıştır. Vardıkları sonuç, küresel nüfusun yüzde 17"sinin yetersiz çinko alımı riski altında olduğu şeklinde olmuştur. İnsanların yalnızca az miktarda çinkoya ihtiyacı olsa da Dünya Sağlık Örgütü (WHO), "dünya çapındaki çinko yetersizliğinin alt solunum yolu enfeksiyonlarının yaklaşık yüzde 16"sından, sıtmanın yüzde 18"inden ve ishalli hastalıkların yüzde 10"undan sorumlu olduğunu" tahmin ediyor.
Haziran 2017"de The Lancet Infectious Diseases dergisinde yayımlanan bir çalışma, ishalin dünya çapında başta gelen ölüm nedenlerinden biri olmaya devam ettiğini vurguladı. Çalışmada 2015 yılında 1.31 milyon kişinin ishal nedeniyle öldüğünü tahmin ediliyor. Bu rakama beş yaşın altında 499.000 çocuk dahil. Güvenilir olmayan su ve hijyen koşulları önde gelen risk faktörleri olmaya devam etse de A vitamini ve çinko eksikliği ishale neden oluyor.
Çinko genellikle gıdalardaki protein ile ilişkili. Bu nedenle, kırmızı et, kümes hayvanları ve deniz ürünleri iyi bir çinko kaynağı. Bu yüzden vejetaryenler ve et almaya maddi gücü yetmeyen kişilerde çinko eksikliği olması riski daha fazla. Ayrıca, insan vücudunun çinkoyu depolamaya yönelik bir mekanizması bulunmadığından günlük olarak alınması gerekiyor. Nüfuslarının çinko tüketimini arttırmak için 34 ülke, Gıda Takviyesi Girişimi"ne (FFI) uygun olarak buğday, mısır unu ve/veya pirinç takviyesine yönelik standartlarında çinkoya yer veriyor.
Kamerun, Fiji ve Çin
Çinko takviyesi, dünya çapında insanların çinko alımını iyileştirdi. Kamerun"da araştırmacılar buğday unu takviyesinin uygulanmasından iki yıl önce ve bir yıl sonra insanların besin durumunu değerlendirdi. The Journal of Nutrition dergisinde kısa zaman önce yayımlanan bir araştırmaya göre, takviyenin ardından kentsel bölgelerdeki kadınlar ve çocuklar arasında demir, çinko, folat ve B12 vitamini seviyelerinde gelişmeler görüldü. Takviyeden sonra hamilelik döneminde kansızlık durumunun yaygınlığı da önemli ölçüde azaldı.
Fiji"de ulusal bir direktif, unun çinko, demir, folik asit, niyasin, riboflavin ve tiyamin ile takviye edilmesini gerektiriyor. Fiji Ulusal Gıda ve Besin Merkezi"nden bir rapor, takviye öncesinde doğurganlık yaşındaki kadınların yüzde 39"unun çinko eksikliği olduğunu gösteriyor. Takviye başlatıldıktan sonra bu nüfustaki çinko eksikliği sıfıra indi.
Çin"de gerçekleştirilen üç yıllık bir proje, buğday ununun çinko ile takviye edilmesinin kandaki çinko seviyelerini arttırdığını gösterdi. Araştırmacılar kırsal alanda yaşayan 4.700 yetişkin kadına takviyeli un, yine kırsal alanda yaşayan 2.750 yetişkin kadına takviyesiz un verdi. Takviyeli un, çinkonun yanı sıra demir, A vitamini ve B vitaminleri olan folik asit, tiyamin, riboflavin ve niyasin içeriyordu. Yıllık kan tahlilleri yapıldı. Takviyeli un alan kadınların kan tahlillerinde her yıl daha yüksek çinko miktarı bulunurken takviyesiz un alan kadınların kanındaki çinko seviyelerinde hiçbir değişim görülmedi.
Kamerun ve Fiji"nin ulusal programları ile Çin"deki araştırma projesi takviye için çinko oksit kullanıyor. Mühlenchemie"de un takviyesi alanında Teknik Uygulamalar Yöneticisi olan Annette Büter, tüm bileşenlerin arasında en yüksek çinko içeriğine sahip olduğundan ve genellikle en ucuz bileşen olduğundan çinko oksitin un takviyesine yönelik en yaygın çinko bileşimi olduğunu belirtti. Suda çözünebilen çinko sülfat da bazen tahıl formüllerinde kullanılıyor.
Çin"deki araştırma projesi ve Fiji ulusal programı, bir milyon birim una 25 birim çinko kullandı. Bu rakam, bir kilogram unda 25 miligramlık çinkoya eşdeğer. Bu değer, Dünya Sağlık Örgütü"nün buğday ununu çinko ile takviye etmeye yönelik önerilerinden çok az daha düşük. Dünya Sağlık Örgütü önerileri, ülkede insan tüketimine uygun bulunan buğday unu miktarına bağlı olarak milyon birime 30 ile 95 birim arasında değişiyor. Kamerun standardı ise milyon birim una 95 miligram çinko takviye edilmesini gerektiriyor. Mısır ununda çinko takviyesine yönelik Dünya Sağlık Örgütü önerileri, milyon birim için 40 ile 100 birim arasında. Bu değer de insan tüketimine uygun mısır unu miktarına bağlı.
Bitki bazlı gıdalardaki lif ve fitatlar vücudun çinko emme kapasitesini engelliyor. Yüksek özütleme unlarda buğdayın doğal lif ve fitat içeriği, düşük özütleme unlara göre daha çok korunuyor. Sonuç olarak Dünya Sağlık Örgütü"nün yüksek özütleme buğday ununa yönelik çinko seviyesi önerisi milyon birimde 70 ile 100 birim arasında değişiyor.
Dünya Sağlık Örgütü henüz pirinç takviyesine yönelik bir öneri yayımlamadı. Panama ve Nikaragua"daki mevzuat, pirincin milyon birimde 25 birim çinko ile takviye edilmesini gerektiriyor. Costa Rica, pirinci milyon birimde 7.5 birim çinko ile takviye ediyor.
Afrika"da takviyeli gıdaların duyusal özellikler üzerindeki etkisi konusunda yapılan bir araştırmada milyon birimde 55 birim çinko takviyeli buğday unu ve milyon birimde 30 birim çinko takviyeli mısır unu kullanılmıştır. Araştırmacılar, takviyenin pişirme veya fırınlama özelliklerinde herhangi bir değişime yol açmadığını bildirmiştir. Senegal"de gerçekleştirilen bir başka çalışmada unun çinko ile takviye edilmesinin undan elde edilen ekmeğin üzerinde hiçbir olumsuz etkiye neden olmadığını göstermiştir. Asya"da yapılan benzer bir çalışmada milyon birimde 55 birim çinko ile takviye edilmiş buğday unu kullanılmıştır. Araştırma, takviyeli ve takviyesiz ürünler arasında işleme ve duyusal nitelikler bakımından minimum farklılıklar göstermiştir ve tüm farklar kabul edilebilir düzeydedir.
Mühlenchemie de takviyeli buğday ununun reolojik özellikleri üzerinde çalışmıştır. Un, milyon birimde 60 birim çinko oksit ile takviye edildiğinde hiçbir fark gözlenmemiştir. Milyon birimde 80 birim takviye durumunda çok küçük etkiler gözlemlenmiştir. Dünya Sağlık Örgütü"nün buğday ve mısır ununa yönelik önerilerinin üzerinde olan milyon birimde 120 birim takviye durumunda güçlü etkiler görülmüştür.
Her ülkenin yetersiz çinko tüketimi riski altında olan yüzdelik dilimi, FFI"ın web sitesindeki ülke profillerinde gösterilmektedir. Bu dilimin yüzde 25"in üzerinde olması halinde durum önemli bir halk sağlığı sorunu olarak görülmektedir. Bu ülkelerde değirmenciler, ürünlerini çinko ile takviye ederek halk sağlığına yönelik bu soruna bir çözüm sağlayabilirler.
